“Ο λαός μας γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει
να είσαι θύμα γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης”
Του Καθηγητή Dejan Jović,
Μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου του Foreign Policy Forum
Λίγες ημέρες πριν από τις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στη Σερβία στις 25 Οκτωβρίου 2026, η Φοιτητική Λίστα (SL) δημοσίευσε το πρόγραμμά της, το οποίο καθορίζει επίσης τους κύριους στόχους της εξωτερικής της πολιτικής και ορίζει τα εθνικά συμφέροντα της χώρας.
Η στρατιωτική ουδετερότητα της Σερβίας και το Κοσσυφοπέδιο
Σε αυτή την ενότητα του προγράμματος, η SL επιβεβαιώνει ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει τη στρατιωτική ουδετερότητα (που διακηρύχθηκε το 2007, πριν έρθει στην εξουσία το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα). Όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο (και Μετόχια), η SL υποστηρίζει ότι το έδαφος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Σερβίας και θα αντιταχθεί τόσο στη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου όσο και στην ένταξή του σε διεθνείς οργανισμούς. Οι συμφωνίες που υπεγράφησαν από προηγούμενες κυβερνήσεις θα επανεξεταστούν, και όποιος διαπιστωθεί ότι υπέγραψε συμφωνίες αντίθετες προς το Σύνταγμα θα αντιμετωπίσει ποινική δίωξη. Παρόλο που το πρόγραμμα δεν αναφέρει τη σύσταση της Ένωσης Σερβικών Δήμων, η Φοιτητική Λίστα τονίζει τη δέσμευσή της για την ευρύτερη δυνατή αυτονομία για τους δήμους με σερβική πλειοψηφία ή σημαντικό σερβικό πληθυσμό, και στις δύο πλευρές του ποταμού Ιμπάρ. Η SL θα επιδιώξει να διατηρήσει τα σερβικά πολιτιστικά, εκπαιδευτικά και θρησκευτικά ιδρύματα στο Κοσσυφοπέδιο. Η πολιτική της θα βασίζεται στο ισχύον Σύνταγμα της Σερβίας και στο Ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Περιοχή της ΝΑ Ευρώπης (SEE)
Το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας προβλέπει επίσης τη διατήρηση δεσμών με τη διασπορά, εφιστώντας παράλληλα την προσοχή σε παρατυπίες και πιθανή διαφθορά στη διακριτική χορήγηση της σερβικής ιθαγένειας. Ως εκ τούτου, ανακοινώνει επανεξέταση όλων αυτών των αποφάσεων. Όσον αφορά τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Φοιτητική Λίστα τάσσεται υπέρ της διατήρησης του συνταγματικού καθεστώτος και των κατοχυρωμένων αρμοδιοτήτων της Δημοκρατίας της Σέρπσκα, «συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος αρνησικυρίας (βέτο) της εντός των κοινών θεσμών, καθώς και της κινητής και ακίνητης περιουσίας της». Ανακοινώνει επανεξέταση της υφιστάμενης πρακτικής εφαρμογής των λεγόμενων εξουσιών της Βόννης (Bonn powers) του Ύπατου Εκπροσώπου και επιμένει ότι ο Ύπατος Εκπρόσωπος πρέπει να διορίζεται νόμιμα, υποστηρίζοντας ότι ένας τέτοιος διορισμός απαιτεί τη συγκατάθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Η SL θα προειδοποιήσει τη διεθνή κοινότητα και θα χρησιμοποιήσει όλους τους απαραίτητους διπλωματικούς και νομικούς μηχανισμούς εάν γίνει υπέρβαση της εντολής που καθορίζεται στο Παράρτημα 10 της Ειρηνευτικής Συμφωνίας του Ντέιτον. Οι σχέσεις μεταξύ της Σερβίας και της Δημοκρατίας της Σέρπσκα θα βασίζονται στη Συμφωνία Ειδικών και Παράλληλων Σχέσεων. Η συνεργασία και οι δεσμοί θα ενισχυθούν στο εμπόριο και τις οικονομικές ανταλλαγές, την εκβιομηχάνιση, την ανάπτυξη μεταφορικών και ενεργειακών υποδομών, τη γεωργία, τον τουρισμό και τις υπηρεσίες, τη δημόσια ασφάλεια, την ολοκληρωμένη ανάπτυξη και την εκπαιδευτική και πολιτιστική συνεργασία.
Όσον αφορά το Μαυροβούνιο, η SL υποστηρίζει τη βελτίωση του καθεστώτος του σερβικού πληθυσμού στη χώρα, την προστασία της ταυτότητάς του και την αποτροπή της αφομοίωσης. Ζητά επίσης την επίλυση του ζητήματος της διπλής υπηκοότητας με τρόπο που θα ωφελεί και τα δύο κράτη.
Στο ζήτημα των Σέρβων στην Κροατία, η Φοιτητική Λίστα ανακοινώνει ότι θα επιμείνει στην προστασία των δικαιωμάτων τους και στη διατήρηση της εθνικής, πολιτιστικής και γλωσσικής τους ταυτότητας. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην κατάσταση των επαναπατριζόμενων, στις δικαστικές διαδικασίες κατά Σέρβων, στο δικαίωμα αξιοπρεπούς σηματοδότησης των χώρων ταφής και στη συμμόρφωση με το Ψήφισμα 1120 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, την επιστολή του 1997 από την κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Κροατίας, τη Συμφωνία του Έρντουτ και τη Συμφωνία για την Προστασία των Δικαιωμάτων των Μειονοτήτων που υπεγράφη από την τότε Κρατική Ένωση Σερβίας και Μαυροβουνίου (SCG) και την Κροατία το 2004.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η διαδικασία διεύρυνσης
Η Φοιτητική Λίστα προσεγγίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση από τη σκοπιά ότι αποτελεί τον σημαντικότερο οικονομικό εταίρο της Σερβίας. Υποστηρίζει την εμβάθυνση των στρατηγικών εταιρικών σχέσεων που έχουν ήδη εδραιωθεί με κράτη μέλη της ΕΕ —Ελλάδα, Ιταλία, Ουγγαρία και Γαλλία— και επιδιώκει να δημιουργήσει νέες εταιρικές σχέσεις αυτού του είδους με άλλες χώρες. Η SL στοχεύει στην απόκτηση καθεστώτος IBAR μέσω σημαντικής προόδου στους τομείς της δικαιοσύνης και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, που καλύπτονται από τα Κεφάλαια 23 και 24 των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στην ΕΕ. Ανακοινώνει επίσης σχέδια για την εμβάθυνση της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων προκειμένου να «εξασφαλίσει επιχορηγήσεις και άλλες μορφές χρηματοδοτικής στήριξης για αναπτυξιακά έργα σημασίας για τους πολίτες». Το πρόγραμμα δεν αναφέρει ρητά ότι η Σερβία σκοπεύει να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε αναλύει περαιτέρω τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ όσον αφορά τη Σερβία ή άλλες υποψήφιες χώρες.
Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα και νέα διπλωματική παρουσία στον Παγκόσμιο Νότο
Το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας αναφέρει ότι η SL θα «διατηρήσει την παραδοσιακή εταιρική σχέση με τη Ρωσική Ομοσπονδία, όσον αφορά τον συντονισμό στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, σχετικά με την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας της Σερβίας και την επίλυση εκκρεμών ζητημάτων αμοιβαίου ενδιαφέροντος».
Θεωρεί ότι η επιβολή κυρώσεων σε οποιοδήποτε κράτος, οντότητα ή άτομο είναι αντιπαραγωγική και, βασιζόμενη στην εμπειρία της ίδιας της Σερβίας από τις κυρώσεις τη δεκαετία του 1990, θα αντιταχθεί στην επιβολή περιοριστικών μέτρων κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας. «Ταυτόχρονα, θα εμμείνουμε στην κατ’ αρχήν θέση βάσει του διεθνούς δικαίου ότι η εδαφική ακεραιότητα όλων των κυρίαρχων χωρών στον κόσμο πρέπει να γίνεται σεβαστή, συμπεριλαμβανομένης της εδαφικής ακεραιότητας και του απαραβίαστου της Δημοκρατίας της Ουκρανίας, υποστηρίζοντας παράλληλα με συνέπεια τον τερματισμό των ένοπλων συγκρούσεων, την ειρηνική επίλυση των διαφορών και την ανάπτυξη των καλύτερων δυνατών σχέσεων και με τους δύο φιλικούς λαούς».
Οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα αναπτυχθούν στη βάση κοινών συμφερόντων και μεγαλύτερης αμοιβαίας εμπιστοσύνης, ιδίως στις τηλεπικοινωνίες, την ενέργεια, τις μεταφορές, την τεχνητή νοημοσύνη, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού φυσικού αερίου και το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), καθώς και στην αμυντική συνεργασία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόθεση αύξησης του εμπορίου με τις ΗΠΑ και προσέλκυσης μεγαλύτερων επενδύσεων στην υψηλή τεχνολογία.
Μια συνολική στρατηγική εταιρική σχέση θα αναπτυχθεί με την Κίνα, αλλά τα μελλοντικά έργα θα απαιτείται να συμμορφώνονται με τους εγχώριους κανονισμούς, τα περιβαλλοντικά πρότυπα, τα δικαιώματα των εργαζομένων και τις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας ανακοινώνει επίσης σχέδια για τη δημιουργία νέας διπλωματικής παρουσίας στη Λατινική Αμερική, την Ινδία και την Αφρική, αξιοποιώντας τις παραδοσιακά καλές σχέσεις που εδραιώθηκαν κατά την εποχή του Κινήματος των Αδεσμεύτων. Η συνεργασία με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής θα περιλαμβάνει προσπάθειες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Ισραήλ και Παλαιστίνη
Το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας καταλήγει υπενθυμίζοντας ότι «ο λαός μας γνωρίζει καλά τι σημαίνει να είσαι θύμα γενοκτονίας και εθνοκάθαρσης, και γι’ αυτό θα αντιταχθούμε σε κάθε μορφή καταπίεσης των αδυνάτων από τους ισχυρότερους». «Κατά συνέπεια, δεν θα είμαστε συνένοχοι στη συστηματική προσπάθεια καταστροφής του παλαιστινιακού λαού που πραγματοποιεί το Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, και θα εντείνουμε την παράδοση ανθρωπιστικής βοήθειας στην Παλαιστίνη προκειμένου να σωθούν ζωές και να μειωθεί ο αριθμός των θυμάτων».
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η Φοιτητική Λίστα ανακοινώνει μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση ολόκληρης της υπηρεσίας εξωτερικών υποθέσεων, με στόχο τον τερματισμό των επιζήμιων πρακτικών που περιγράφει ως «κομματική πατρωνία, νεποτισμό, πολιτικοποίηση και διορισμούς που πραγματοποιούνται χωρίς επαγγελματικά προσόντα, επαγγελματική εμπειρία ή σαφώς καθορισμένα κριτήρια».
Το πλήρες πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας είναι διαθέσιμο στα σερβικά σ’ αυτόν τον σύνδεσμο https://studenti.org.rs/sr-lat/program/spoljni_poslovi/
Δεν διατίθεται αγγλόφωνη έκδοση, εκτός από την ακόλουθη δήλωση:
«Θα ασκήσουμε εξωτερική πολιτική σύμφωνα με το Σύνταγμα, καθοδηγούμενοι από αρχές, ισορροπημένες και πραγματιστικές προτεραιότητες. Αυτές θα επικεντρωθούν στην εκπροσώπηση στις σχέσεις με άλλα κράτη, διεθνείς οργανισμούς και θεσμούς, και στην προστασία των εθνικών συμφερόντων της Δημοκρατίας της Σερβίας, των πολιτών της, της διασποράς και των νομικών οντοτήτων στο εξωτερικό».
.jpg)
.jpg)