Υπόθεση Μάξ (Max) Μέρτεν (Merten): Η δίκη του δολοφόνου ΝΑΖΙ Συνταγματάρχη των SS Μαξ Μέρτεν ο επονομαζόμενος και ως «ΧΑΣΑΠΗΣ» της Θεσσαλονίκης

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Στις 5 Μαρτίου 1959, μετά από ακροαματική διαδικασία ενός σχεδόν μήνα, ολοκληρώνονταν στο Ειδικό Στρατοδικείο Εγκληματιών πολέμου της Αθήνας, μια πολύ σημαντική δίκη, αυτή του ειδικού συμβούλου της Κομαντατούρ στη Θεσσαλονίκη, Μαξ Μέρτεν, οργανωτή της εξόντωσης των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Η Ελληνική και η διεθνής κοινή γνώμη συγκλονίζεται από τις αποκαλύψεις που γίνονται στη δίκη. 

Κατάπληκτοι όμως οι πολίτες πληροφορούνται από τις εφημερίδες της εποχής ότι κάποιοι μάρτυρες κατηγορίας, αλλάζουν πλήρως τις αρχικές τους καταθέσεις, εμφανίζοντας τον Μέρτεν ως περίπου "αθώα περιστερά". Ένας από αυτούς, ο στρατηγός εν αποστρατεία, Αθανάσιος Χρυσοχόου.

Τι είχε συμβεί;

 

 

 

 

 

 

 

 Κάποια στιγμή, στην τέταρτη-πέμπτη ημέρα της δίκης Μέρτεν, πουυ είχε αρχίσει στις 11 Φεβρουαρίου 1959, ένας από τους Γερμανούς δικηγόρους του που τον υπερασπιζόταν στο δικαστήριο, βγάζει επιδεικτικά από την τσέπη του ένα έγγραφο και το δίνει στον "χασάπη της Θεσσαλονίκης", όπως είχε αποκληθεί ο συγκεκριμένος εγκληματίας πολέμου. Ο οποίος, μόλις το πιάνει στο χέρι του, αρχίζει να φωνάζει: "θαυμάσια, θαυμάσια" !.

Ο πρόεδρος του δικαστηρίου, αντιστράτηγος της στρατιωτικής δικαιοσύνης, Ιωάννης Κοκορέτσας, ρωτάει τι αφορά αυτό το χαρτί, για να πάρει την απάντηση ότι με το έγγραφο, ανατρέπεται πλήρως το κατηγορητήριο και ότι θα παρουσιαστεί στο τέλος της δίκης.
Το γεγονός αυτό, κάνει τον Επίτροπο του δικαστηρίου, συνταγματάρχη Ιωάννη Βασιλάκη αλλά και κάποιους από τους δικαστές της έδρας (ταξίαρχος Λ. Τζαβέλλας, αναπληρωτής του προέδρου του δικαστηρίου, συνταγματάρχες Γ. Κουμανάτος και Λ. Παπαηλίου και τους εφέτες Λ. Στιβαρό, πρόεδρος εφετών και Αρ. Πρωτονοτάριος, εφέτης) να χαρακτηρίσουν αυτή την ενέργεια ότι "αποτελεί  τέχνασμα για τη δημιουργία εντυπώσεων και τον επηρεασμό των μαρτύρων κατηγορίας (εφημερίδα Μακεδονία, 17-2-1959 και εφημερίδα Ελευθερία, 17-2-1959).
Και μπορεί μέχρι τέλους της δίκης να μην παρουσιάστηκε από την υπεράσπιση το έγγραφο αυτό, ούτε και μετά την καταδίκη του Μέρτεν σε 25 χρόνια κάθειρξη.

Εκείνη όμως η απλή επίδειξη ενός αγνώστου περιεχομένου χαρτιού, φαίνεται ότι έκανε τη δουλειά του.

Καθώς μία σειρά μάρτυρες, μεταξύ των οποίων και πολύ γνωστά ονόματα, όπως ο στρατηγός Χρυσοχόου, που ήταν Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών Μακεδονίας καθ' όλη τη διάρκεια της Κατοχής και το τελευταίο διάστημα μάλιστα πριν την κατάρρευση των χιτλερικών, Γενικός Διοικητής (υπουργός) Μακεδονίας στην δωσίλογη κυβέρνηση κουίσλιγκς του Ιωάννη Ράλλη, ο αστυνομικός διευθυντής επί Κατοχής Μιχαήλ Μαντούβαλος και μερικοί άλλοι, να αλλάξουν πλήρως, κάνοντας στροφή 180 μοιρών, τις καταθέσεις που είχαν δώσει τον Ιούλιο του 1957 στον ανακριτή.

 Δίνουμε στη συνέχεια μερικά χαρακτηριστικά σημεία από την κατάθεση Χρυσοχόου ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου Εγκληματιών Πολέμου της Αθήνας, κατά την εκδίκαση της υπόθεσης Μέρτεν, όπως αυτά δημοσιεύθηκαν τότε στις εφημερίδες της εποχής:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Α΄ Για την ευθύνη της χιτλερικής Γερμανίας στο Ολοκαύτωμα
Ισχυρίζεται ο Αθ. Χρυσοχόου, ότι: "αι γερμανικαί αρχαί δεν είχαν σχέσιν ή αρμοδιότητα δι' αυτό το πρόγραμμα των συστημάτων αντισημιτισμού και την εξόντωσιν των εκατομμυρίων Εβραίων", αλλά αυτό γίνονταν από λίγα άτομα του λεγόμενου "Ινστιτούτου Ρόζενμπεργκ". Και όταν ο πρόεδρος του δικαστηρίου του παρατηρεί ότι οι διώξεις της Θεσσαλονίκης εντάθηκαν χάρις στη μανία του συνταγματάρχη Μάξ Μέρτεν, ο Χρυσοχόου θα απαντήσει: "Εγώ δεν μπορώ να το παραδεχθώ".

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Β' "Επρόκειτο περί κυρίου"
Σε άλλο σημείο της κατάθεσής του ο Χρυσοχόου δηλώνει ότι: "όλες οι πληροφορίες δια τον Μέρτεν ήταν ότι επρόκειτο περί ενός κυρίου", και επιμένει  ότι η καταστροφή από τους ΝΑΖΙ του ιστορικού εβραϊκού νεκροταφείου της Θεσσαλονίκης "εορτάσθη ως μέγα ευεργέτημα"! Ενώ σε άλλο σημείο της κατάθεσής του θα πει για την καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου πως ήταν τάχα.... "γενικόν αίτημα των Χριστιανών της Θεσσαλονίκης".

Γ΄ Τα βασανιστήρια στην πλατεία Ελευθερίας
Πολύς λόγος είχε γίνει κατά την εξέταση Χρυσοχόου για το "καψόνι" και τα βασανιστήρια στα οποία είχαν υποβληθεί 9.000 νεαροί άνδρες Εβραίοι στην πλατεία Ελευθερίας της Θεσσαλονίκης, στις 8 Ιουλίου 1942, υπό την επίβλεψη του Μέρτεν. Για το θέμα αυτό ο Χρυσοχόου είχε φτάσει στο σημείο να ισχυριστεί ότι δεν ήταν βασανιστήρια τα όσα είχαν υποστεί οι Εβραίοι, κάτω από τον καυτό καλοκαιριάτικο ήλιο, αλλά... "διάφορα ακροβατικά γυμνάσματα". Για να προσθέσει μάλιστα ότι δήθεν τα βασανιστήρια σταμάτησαν όταν εμφανίσθηκε στην πλατεία Ελευθερίας ο διοικητής φρούραρχος Μάξ Μέρτεν "από αυτό δε το γεγονός εχαρακτηρίσθη ως σωτήρ των δοκιμαζομένων Ισραηλιτών" !!

Δ΄ "Δεν γνωρίζω να έγιναν εκτελέσεις δι' αντίποινα
Ανάλογη ήταν η στάση του Χρυσοχόου και για το θέμα των εκτελέσεων από τους χιτλερικούς κατακτητές Ελλήνων φυλακισμένων και ομήρων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, του Κούρνοβου και του Χαϊδαρίου. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι δεν γνώριζε να έγιναν "εκτελέσεις δι' αντίποινα, αλλά μόνο είχε ακούσει ότι σε τρία χωριά, εκτέλεσαν οι Γερμανοί όλους τους κατοίκους.

Ε΄ Ξεσκεπάζεται η προσπάθεια Χρυσοχόου να καλύψει τον Μέρτεν
Ηχηρή απάντηση στην προσπάθεια Χρυσοχόου να εμφανίσει ως "αθώα περιστερά" τον οργανωτή του αφανισμού των Εβραίων τον ΝΑΖΙστή αξιωματικού των SS Μαξ Μέρτεν, είχαν δώσει όλοι οι μάρτυρες κατηγορίας που εξετάστηκαν από το δικαστήριο στη συνέχεια, με πιο χαρακτηριστική την κατάθεση του Εβραίου Ίνο Τιάνο, που ήταν ένας από αυτούς που είχαν υποστεί τα "καψόνια" στην πλατεία Ελευθερίας και ο οποίος είχε αναφέρει στο δικαστήριο ότι: όχι μόνο δεν σταμάτησαν τα βασανιστήρια, όταν εμφανίστηκε ο φρούραρχος διοικητής Συνταγματάρχης των SS Μάξ Μέρτεν, αλλά αντιθέτως συνεχίστηκαν αυτά με μεγαλύτερη αγριότητα, αποκαλώντας μάλιστα τον Μέρτεν ως Μακιαβέλλι.

Η επιστολή Χρυσοχόου

Μετά την κατακραυγή του συνόλου σχεδόν του ελληνικού τύπου για την υπεράσπιση του Μέρτεν από τον Χρυσοχόου, ο επί Κατοχής Γενικός Διοικητής Μακεδονίας, δύο σχεδόν εβδομάδες μετά, σε επιστολή του προς την εφημερίδα "Μακεδονία", η οποία είχε τη μεγαλύτερη και πληρέστερη δημοσιογραφική κάλυψη της πολύκροτης δίκης, την εγκαλεί για "πεπλανημένες εντυπώσεις" και διαψεύδει τα όσα δημοσιεύθηκαν στα πρακτικά της δίκης ότι ο Χρυσοχόου είπε πως "όλα καλά τα έκανε ο Μέρτεν". Ενώ επίσης επιτίθεται κατά του Βασιλικού Επιτρόπου της δίκης για τα όσα είχε αναφέρει κατά την ακροαματική διαδικασία ότι ο Χρυσοχόου "άλλα είπε στον ανακριτή, άλλα έγραψε στο βιβλίο του και άλλα κατέθεσε στο δικαστήριο". Ενώ τον κατηγορεί για "ανεδαφική κριτική". 

Θυμίζουμε ότι η υπόθεση Μέρτεν ξεκίνησε τον Μάιο του 1957 όταν ο Γερμανός εγκληματίας, με τη συναίσθηση ότι πλέον ήταν απολύτως ασφαλής και ακαταδίωκτος, έφθασε στην Ελλάδα για να εξεταστεί ως μάρτυρας υπεράσπισης του υπασπιστή του, επίσης εγκληματία πολέμου, Αρθούρου Μάισνερ. Οι δικαστικές αρχές, όταν διαπίστωσαν την ταυτότητά του και ότι εκκρεμούσε σε βάρος του ένταλμα σύλληψης από το 1946, τον συνέλαβαν και τον παρέπεμψαν σε δίκη.

Στην Ελλάδα ο Μάξ Μέρτεν ήλθε τον Απρίλιο του 1942, ένα χρόνο μετά τη Γερμανική εισβολή, συνοδευόμενος από τον υπασπιστή του, Μάισνερ, με τον οποίο και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη τη διετία 1942-1944, όπου και ανέλαβε τη γενική εποπτεία της δίωξης των Εβραίων της Μακεδονίας, σύμφωνα με την από 7 Ιουλίου 1942 σχετική διαταγή της Κομαντατούρ «περί μέτρων κατά των Εβραίων και των περιουσιών αυτών», αντικαθιστώντας σε πολλές των περιπτώσεων και τον Γερμανό ανώτερο στρατιωτικό διοικητή Μακεδονίας και Αιγαίου.

Ο Μάξ Μέρτεν, θεωρούνταν ως ο κύριος υπεύθυνος της γενοκτονίας των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, διατάσσοντας τη μεταφορά περίπου 45.000 ατόμων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Πολωνίας στο Άουσβιτς, καθώς και την ευθύνη της λεηλασίας των περιουσιών τους, μέχρι και τυμβωρυχίας του εβραϊκού νεκροταφείου, που υπολογίσθηκε ότι ξεπερνούσαν σε αξία το τεράστιο για την εποχή εκείνη ποσό των 125.000.000 χρυσών φράγκων. Εξ αυτών και αποκαλούνταν «Δήμιος της Θεσσαλονίκης» ή «Χασάπης της Θεσσαλονίκης».
===================================================

Περισσότερα για την υπόθεση του Μάξ Μέρτεν, Γερμανού ΝΑΖΙ συνταγματάρχη των SS, τη δίκη του στο Ελληνικό Ειδικό Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου και τη φυγάδευσή του στη Γερμανία από την τότε κυβέρνηση της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, καθώς και στοιχεία για τον στρατηγό Αθανάσιο Χρυσοχόου, στους παρακάτω συνδέσμους:

Η αποφυλάκιση-όνειδος του Μαξ Μέρτεν Γερμανού ΝΑΖΙ των SS πριν 64 χρόνια
http://farosthermaikou.blogspot.gr/2015/11/blog-post_44.html

Η δίκη του Μαξ Μέρτεν Γερμανού ΝΑΖΙ των SS πριν 65 χρόνια.
Οι εκβιασμοί της Γερμανίας στην Ελλάδα για έναν εγκληματία πολέμου
http://farosthermaikou.blogspot.gr/2015/02/1959.html

Αθανάσιος Χρυσοχόου: Ένας κάλπικος αστέρας της "εθνικοφροσύνης"
https://farosthermaikou.blogspot.gr/2017/06/blog-post_5.html

 

Η ίδρυση της ΕΠΟΝ. Πολεμάμε και τραγουδάμε…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Video: https://www.youtube.com/watch?v=RvidRcpHnpo&t=3s

Σύνδεσμος (Link):
https://www.kar.org.gr/2016/02/16/polemame-ke-tragoudame-i-idrysi-tis-epon/

Η ΕΠΟΝ ιδρύθηκε ύστερα από πρωτοβουλία και απόφαση, της Κ.Ε. του ΕΑΜ ΝΕΩΝ. Στην ιστορική εκείνη απόφαση, ανάμεσα σε άλλα, αναφερόταν: «Μπροστά στους νέους της χώρας μας ανοίγονται καινούργιοι μεγάλοι αγώνες που μόνο ενωμένοι ο ένας κοντά στον άλλο θα μπορέσουμε να τους φέρουμε στο νικηφόρο τέλος τους. Η σημερινή κρίσιμη καμπή του αγώνα απαιτεί την πιο πλατιά ενότητα στους σκοπούς, τη δράση και την οργάνωση της νέας γενιάς. Μονάχα μια πλατιά ενιαία εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση όλων των νέων θα σταθεί αντιμέτωπη στα μέτρα εξόντωσης του καταχτητή. Μονάχα μία τέτοια οργάνωση θα οδηγήσει την νέα γενιά στην κατάχτηση της εθνικής λευτεριάς, την κατοχύρωση ενός λαοκρατικού καθεστώτος και την εξασφάλιση των δικαιωμάτων των νέων στη ζωή και τον πολιτισμό».

Όταν όλα ήταν έτοιμα, η Κ.Ε. του ΕΑΜ Νέων αποφάσισε τη δημιουργία της νέας Οργάνωσης που θα ονομαζόταν Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ). Στην απόφαση αυτή αναφερόταν ο ενιαίος χαρακτήρας της νέας Οργάνωσης με την αυτοδιάλυση των ξεχωριστών οργανώσεων και υπογραμμιζόταν ότι: «Μπρος στον κίνδυνο του ολοκληρωτικού αφανισμού της νέας γενιάς απ’ την πείνα και την επιστράτευση, την ομηρία και την ομαδική σφαγή των αθώων, με βαθιά κατανόηση των κοινών πόθων και ιδανικών η Κ.Ε. του ΕΑΜ πήρε την απόφαση της δημιουργίας μιας γιγάντιας και μονολιθικής Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωση Νέων… Η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση ΕΠΟΝ είναι εθνικοαπελευθερωτική στις συνθήκες της υποδούλωσης και πέρα απ’ αυτές μια οργάνωση αντιφασιστική- προοδευτική, αντιπολεμική- φιλειρηνική»

 

23 Φλεβάρη 1943. «Με το σούροπο η ιδρυτική σύσκεψη είχε τελειώσει. Σε ένα δωμάτιο του ίδιου σπιτιού είχε συνέλθει κιόλας η Α’ Ολομέλεια του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ. Οι αντιπρόσωποι δυο δυο γλιστρούσαν από το σπίτι στην πολιτεία. Η βροχή που είχε αρχίσει από το χτεσινό απόγευμα, απόψε σταμάτησε. Κατά τη δύση ο ήλιος είχε μια καλοκαιριάτικη φωτεινάδα. Ετούτο το βράδυ ο φοιτητής αντάμωσε τους πρώτους ΕΠΟΝονίτες, τους μίλησε γι’ αυτό το ξεκίνημα. Για την ΕΠΟΝ». 

ΠΟΛΕΜΑΜΕ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΑΜΕ

Η ΑΦΙΣΑ, που δούλεψε ο καλλιτέχνης της ΕΠΟΝ Γιάννης Στεφανίδης μας δίνει σ’ όλη της την αλήθεια την εξηντάχρονη αυτή διαδρομή. «Πολεμάμε και τραγουδάμε…», όπως τότε στα μακρινά χρόνια έτσι και σήμερα. Με τα λάβαρα της ΕΠΟΝ μια ολόκληρη γενιά, μαζί της και τ’ αετόπουλα μέσα σε σκληρές, άγριες συνθήκες, απέκρουσε τις τεράστιες και πολύπλευρες προσπάθειες των κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους να τη σύρουν στην εξαθλίωση και στην υποταγή…

ΤΟΣΑ χρόνια από τότε δεν είναι βέβαια λίγα. Κι εμείς πάντα θέλουμε να κρατάμε τις συντροφικές εκείνες μορφές, τα στελέχη του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ, που μόλις είχαν φτάσει από τα ξερονήσια και αμέσως θ’ άρχιζαν τον αγώνα και θα συντελούσαν αποφασιστικά στην ίδρυση της ΕΠΟΝ. Ποιος δε θυμάται τους νεολαίους της ΟΚΝΕ και τη μεγάλη προσφορά τους στην οργάνωση και καθοδήγηση του αντιστασιακού αγώνα; Ξεχνιέται μήπως της Ηλέκτρας η διδαχή της τους πρώτους κατοχικούς μήνες κι αργότερα με τη συγκρότηση της ΕΠΟΝ; ΣΕ ΜΙΑ συζήτηση, πολλά χρόνια αργότερα η Σοφία Μαυροειδή – Παπαδάκη θα ξετύλιγε τις αναμνήσεις της για την ΕΠΟΝ και τη δράση της στα χρόνια της Κατοχής. Η ποιήτρια του Αγώνα θυμάται, πως είχε μπει στην Αντίσταση όταν πήρε ένα μήνυμα από το μεγάλο δάσκαλό της το Δημήτρη Γληνό, πως ως παιδαγωγός και ως λογοτέχνης έπρεπε να σταθεί κοντά στην ΕΠΟΝ και να βοηθήσει τα νέα παιδιά στον ωραίο σκοπό τους, που δεν ήταν μόνο ο αγώνας αλλά και η μόρφωση καθώς και η διάπλαση ηθικού και ανώτερου χαρακτήρα.

Έκτακτη έκδοση της «Λευτεριάς», 5/2/1943 και
το πρώτο φύλλο της «Νέας Γενιάς», 22/3/1943

Η ΕΠΟΝ, προσθέτει η ποιήτρια της νιότης, δεν ήταν μόνο μια πολιτική και μαχητική οργάνωση νεολαίας. Ηταν επίσης ένα μεγάλο σχολειό, που καλλιεργούσε το πνεύμα, το ήθος τη λεβεντιά. Η δουλιά μας στον πνευματικό τομέα κατευθυνόταν από ομάδα παιδαγωγών και εξαίρετων πνευματικών ανθρώπων, όπως τον Κ. Σωτηρίου, τον Γιάννη Ιμβριώτη, τη μεγάλη παιδαγωγό Ρόζα Ιμβριώτη και τον Μιχ. Παπαμαύρο… Η μόρφωση ήταν από τους βασικούς στόχους μας. Γι’ αυτό ακριβώς μόλις απελευθερωνόταν μια γειτονιά, τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής, με τους Γερμανούς ακόμα στο Κέντρο της Αθήνας, η πρώτη μας έγνοια ήταν ν’ ανοίξουμε τα σχολεία… ΘΥΜΑΜΑΙ, προσθέτει, τις πεζοπορίες μας σ’ αυτούς τους ακραίους συνοικισμούς, τότε που δεν είχε συγκοινωνίες, τη μεγάλη μας κούραση αλλά και τη βαθιά μας ικανοποίηση. Κοντά στους νέους εκείνους με την ασίγαστη αγωνιστική φλόγα έκανα φτερά, όπως και σ’ όλη την εκπαιδευτική σταδιοδρομία μου. Και η ΕΠΟΝίτισσα Σοφία θα προσθέσει: … Οι νέοι, που θα μου μείνουν αξέχαστοι είχαν ένα κοινό γνώρισμα: τον ηρωισμό και την αυταπάρνηση. Τους γνώρισα με ψευδώνυμα: Ο «Αντώνης», ο «Διονύσης», ο «Πέτρος» ο «Αγγελος»… εγώ γι’ αυτούς ήμουν η «Κλειώ», μα φυσικά όλοι ήξεραν το πραγματικό μου όνομα. Γι’ αυτό από εντιμότητα μου φανέρωσαν και τα δικά τους ονόματα. Πιστή ακόμη σ’ εκείνη τη συνωμοτικότητα δε θα τ’ αναφέρω. Μα και για ένα δεύτερο λόγο. Δε θέλω να παραλείψω κανέναν κι η μνήμη μου δεν τους συγκρατεί όλους. Εξάλλου, για μένα, καθένας και όλοι μαζί ήταν η ΕΠΟΝ. ΘΥΜΟΤΑΝ και πάντα το ανέφερε το πώς έφταναν συχνά στα χέρια της τα ύστατα εκείνα αποχαιρετιστήρια σημειώματα ΕΠΟΝιτών που οι δήμιοι τους οδηγούσαν στην εκτέλεση. Δωρικά επιγράμματα, που πυρπολούσαν. Που έδωσαν έμπνευση για να γραφτούν πολλά ποιήματα της Σοφίας, που χωρίς το όνομά της δημοσιεύτηκαν τότε κυρίως στη «Νέα Γενιά» αλλά και σ’ άλλα παράνομα έντυπα. ΜΕ ΤΗ χρυσή, λοιπόν, της νιότης μας πανοπλία… Το θυμάστε, είναι ο δικός μας ΕΠΟΝίτικος ύμνος με τη φλογερή πένα της Σοφίας. Στις στράτες ξανά του αγώνα στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου, Σάββατο μεσημέρι 15 του Φλεβάρη, για να σταματήσουμε το αποτρόπαιο έγκλημα, τον πόλεμο που είναι πανέτοιμοι να εξαπολύσουν οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές κι οι υποταχτικοί τους. ΠΑΡΟΝΤΕΣ όλοι στο χρέος αυτό το υπέρτατο ορθοστατούντες και ορθοβαδίζοντες.

 

Η ιδρυτική σύσκεψη Η ιδρυτική σύσκεψη της ΕΠΟΝ πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες παρανομίας στις 23 Φεβρουαρίου του 1943, σε ένα σπίτι στην οδό Δουκίσσης Πλακεντίας 3 στους Αμπελόκηπους. Στη σύσκεψη πήραν μέρος αντιπροσωπείες από τις παρακάτω οργανώσεις: «Αγροτική Νεολαία Ελλάδος», «Ενιαία Εθνικοαπελευθερωτική Εργατοϋπαλληλική Νεολαία», «Ενιαία Μαθητική Νεολαία», «Ενωση Νέων Αγωνιστών Ρούμελης», «Θεσσαλικός Ιερός Λόχος», «Λαϊκή Επαναστατική Νεολαία», «Λεύτερη Νέα», «Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδος», «Σοσιαλιστική Επαναστατική Πρωτοπορία Ελλάδος», «Φιλική Εταιρεία Νέων». Επίσης συμμετείχαν τα μέλη της Κ.Ε. του ΕΑΜΝ, αντιπροσωπείες του ΕΑΜΝ Μακεδονίας και Πελοποννήσου καθώς και αντιπροσωπεία του εθνικού συμβουλίου των φίλων της νέας Γενιάς. Με την ίδρυση της ΕΠΟΝ οι προαναφερόμενες οργανώσεις αυτοδιαλύθηκαν και συγχωνεύτηκαν στις γραμμές της. Το αυτό ίσχυσε και για το ΕΑΜ Νέων που ήταν τμήμα νεολαίας του ΕΑΜ και είχε ιδρυθεί στις 5 Φλεβάρη 1942 στην Αθήνα με πρωτοβουλία της ΟΚΝΕ και με τη συμμετοχή, αρχικά, των οργανώσεων «Φιλική Εταιρεία Νέων», «Σοσιαλιστική Επαναστατική Πρωτοπορία», «Δημοκρατική Ενωση Νέων» και «Ελευθέρια». 

Η ΕΠΟΝ, σύμφωνα με τα ιδρυτικά της κείμενα και το καταστατικό της, ως σκοπούς είχε: 
■ Την εθνική απελευθέρωση, την πλέρια ανεξαρτησία και ακεραιότητα της Ελλάδας με καθημερινό και αδιάκοπο αγώνα.
■ Την υπεράσπιση των συμφερόντων και δικαιωμάτων της νέας γενιάς στη ζωή, στη μόρφωση και στον πολιτισμό.
■ Την εξολόθρευση του φασισμού τόσο στα χρόνια τη κατοχής όσο και μετά με όποια μορφή κι αν παρουσιαζόταν.
■ Τον αγώνα κατά των ιμπεριαλιστικών πολέμων για την κατοχύρωση της ειρήνης με βάση την αυτοδιάθεση των λαών και νεολαιών και την αδελφική συνεργασία τους.
■ Την ανοικοδόμηση της Ελλάδας από τα ερείπια του πολέμου προς το συμφέρον και την ευημερία ολόκληρου του λαού της.   

Κεντρικό δημοσιογραφικό όργανο της ΕΠΟΝ ήταν η «Νέα Γενιά» που στα χρόνια της αντίστασης κυκλοφορούσε σαν εφημερίδα και μετά την Βάρκιζα σαν περιοδικό. Τα ΕΠΟΝίτικα έντυπα ήταν δεκάδες σε όλη τη χώρα.

Ακολουθεί το Ιδρυτικό πρώτο κείμενο της ΕΠΟΝ:

Σήμερα 23 Φλεβάρη 1943 συνήλθε στην Αθήνα Πανελλαδική Σύσκεψη στην οποία πήραν μέρος:

α) Οι αντιπροσωπείες εθνικών οργανώσεων Νέων:

1) «Αγροτικής Νεολαίας Ελλάδος»,
2) «Ενιαίας Εθνικοαπελευθερωτικής Εργατοϋπαλληλικής Νεολαίας»,
3) «Ενιαίας Μαθητικής Νεολαίας»,
4) «Ένωσης Νέων Αγωνιστών Ρούμελης»,
5) «Θεσσαλικού Ιερού Λόχου»,
6) «Λαϊκής Επαναστατικής Νεολαίας»,
7) «Λεύτερης Νέας»,
8) «Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδος»,
9) «Σοσιαλιστικής Επαναστατικής Πρωτοπορίας Ελλάδος»,
10) «Φιλικής Εταιρείας Νέων».

β) Αντιπροσωπεία του ΕΑΜΝ Μακεδονίας, Πελοποννήσου και τα μέλη της ΚΕ του ΕΑΜΝ.

γ) Αντιπροσωπεία του Εθνικού Συμβουλίου των φίλων της νέας γενιάς.

Σελίδες ηρωισμού Στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης, αλλά και μετά, η ΕΠΟΝ έγραψε απαράμιλλες σελίδες ηρωισμού. Η παρουσία της αποδείχτηκε αναντικατάστατη και η συμβολή της στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα μοναδική. Από τις γραμμές της πέρασαν 600 με 700 χιλιάδες νέοι και νέες, από τους οποίους 35 χιλιάδες έγιναν ανταρτοεπονίτες μαχητές του ΕΛΑΣ και 36 χιλιάδες αγωνίστηκαν στον ΕΛΑΣ των πόλεων, στον εφεδρικό ΕΛΑΣ και στα έμπεδα.

Σε 1.300 υπολογίζονται οι ΕΠΟΝίτες αντάρτες που έπεσαν στο πεδίο της μάχης ενώ άγνωστος παραμένει ο αριθμός αυτών που έπεσαν στις διαδηλώσεις των πόλεων, που εκτελέστηκαν, που πέθαναν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή που πιάστηκαν και βασανίστηκαν από τις αρχές κατοχής και τα όργανά τους . Μ’ αυτή τη δράση και μ’ αυτές τις θυσίες κέρδισε την εκτίμηση και την αναγνώριση όλων των αντιστασιακών νεολαιών της Ευρώπης ως η κορυφαία, η μοναδική νεολαιίστικη οργάνωση της Ελληνικής Εθνικής Αντίστασης.

Η δύναμη, η δράση και η επιρροή της ΕΠΟΝ, ήταν τεράστια στους νέους ανθρώπους. Ποτέ άλλοτε το κίνημα νεολαίας δεν έφτασε σε αυτά τα επίπεδα. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο- και για τις προοδευτικές της ιδέες-, προκάλεσε την οργή και το μίσος της ντόπιας και ξένης αντίδρασης, με αποτέλεσμα να υποστεί ανείπωτους διωγμούς στη μεταπελευθερωτική περίοδο και ιδιαίτερα στην περίοδο μετά τη Βάρκιζα με τελική κατάληξη, στα τέλη του 1947, με τον περιβόητο Ν. 509, να τεθεί εκτός νόμου. Επειτα από αυτή την εξέλιξη η ΕΠΟΝ πέρασε στην παρανομία ενώ στις αρχές του 1949 ανασυγκροτήθηκε στο βουνό, στο πλαίσιο της δράσης του ΔΣΕ. Συνέχισε, όμως, να υπάρχει παράνομα στις πόλεις- κυρίως στην Αθήνα- και μετά την ήττα του ΔΣΕ για να συγχωνευτεί μετεμφυλιακά στις νόμιμες οργανώσεις Νεολαίας της Αριστεράς, όταν αυτό κατέστη δυνατό.

Η ΕΠΟΝ, όπως και το ίδιο το ΕΑΜ και η Νεολαία Λαμπράκη αργότερα, χρησιμοποιώντας το ευρύτερο ιδεολογικό και πολιτικό πλαίσιο της τότε συγκυρίας (Αντίσταση, αντιφασισμός, πατριωτισμός, λαϊκή υπερηφάνεια), κατάφερε να προσεγγίσει ένα τεράστιο κομμάτι της ελληνικής νεολαίας και διά αυτού του δρόμου να το φέρει σε επαφή με τα αριστερά πολιτικά προτάγματα. Από τις ανάγκες και την ιδεολογία των πολλών, έφτασε στην ιδεολογία της Αριστεράς. Και έτσι, κατάφερε να προσφέρει στους ανθρώπους μία ταυτότητα. Ξέρουμε πως οι ταυτότητες, ειδικά οι συλλογικές, είναι κρίσιμο στοιχείο για την πολιτική δραστηριοποίηση, για τη δυνατότητα των ανθρώπων να κινητοποιούνται.

Οι νέοι λοιπόν γίνονταν «ΕΠΟΝίτες», έμπαιναν σε μία συλλογικότητα, αποκτούσαν ένα αίσθημα του «συνανήκειν» και συλλογικές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, δίνοντας έτσι στη ζωή και τη δράση τους ένα νέο όραμα και νόημα, συλλογικό, για αυτό και πολύ ισχυρό. Και αυτήν την ταυτότητα του ΕΠΟΝίτη την συγκροτούσαν και τα ίδια τα μέλη της ΕΠΟΝ, χωρίς να υπερισχύει κάποιος φόβος πως αυτό θα αλλοίωνε τον αριστερό χαρακτήρα της οργάνωσης

πηγές:

1) www.imerodromos.gr

2) www.efsyn.gr

3) www.alfavita.gr